Aram baya nindo mga ka-bombo, naipabakal sa kantidad na P21 million an enot na edisyon kan El Filibusterismo ni Dr. José Rizal sa ginanap na Asian Cultural Council Auction kan nakalihis na Pebrero 14 sa Leon Gallery.
Huli digde, kapot na kan nasambitan ng kopya an rekord komo pinakamahal na libro na naipabakal sa nasyon. An makasaysayang libro an gikan sa koleksiyon ni Trinidad Pardo de Tavera, sarong parabulong, hostoryador, asin politiko kan nakalihis na panahon kan kolonyalismong Espanyol.
Mahihiling sa laog kan libro an ex-libris na “T.H. Pardo de Tavera” asin selyo kan saiyang pangaran sa dahon kan titulo. Labi pang nagpalangkaw sa kantidad kaini an sulat-kamay na dedikasyon ni Rizal na “A mi querido amigo el doctor T.H. Pardo de Tavera, Jose Rizal, Gante, 16 / IX 1891.”
An El Filibusterismo an kadugtong kan Noli Me Tángere. Kun sa Noli, piglaladawan si Crisóstomo Ibarra komo sarong idealistang nagtutubod sa reporma, sa Fili man nagbweltada ini komo si Simoun—sarong mayamang alahero o nagpapabakal nin alahas na igwang lihim na planong paghihiganti kontra sa kolonyal na gobyerno.
Sigun ki Lisa Guerrero Nakpil, curator kan Leon Gallery, masasalamin sa nobela an magagabat na pinag-agihan ni Rizal kan nakalihis na panahon.
Kan taong-1890, kinumpiska kan mga otoridad kan Espanya an kadagaan kan pamilya ni Rizal sa Calamba asin ipinaapon an saiyang ama asin tugang sa Mindoro.
parehong taon na idto, naagom kan saiyang karelasyon si Leonor Rivera an sarong Ingles na si Henry Charles Kipping makalihis soboot itago kan ina kaini an surat ni Rizal.
PAGSUBOK NI RIZAL KAN MALIMBAG AN LIBRO
Natapos ni Rizal an manuscrip kan nakalihis na Abril 1891, alagad kinaipuhan pa kaining magsakripisyo tanganing mailimbag ini.
Sa mga surat kaini ki osé María Basa, pig-istorya kaining nagbalyo ini gikan sa Paris pasiring Ghent, Belgium tanganing makahanap nin mas baratong palimbagan.
Nakipagkasundo ini sa Boekdrukkerij F. Meyer-Van Loo para sa hulugang bayad.Nag-istar ini sa sarong pig-uupahang kwarto kaibahan an kapwa Pilipinon estudyante na si José Alejandrino.
Sigun ki Nakpil, minsan tsaa asin biskwit sana an saindang pagkakan mantang pigpapakarhay an mga dahon kan libro.
Kan maubos an pondo, tinabangan ini kan amigong si Valentin Ventura.
ALAY KA GOMBURZA
Dae man kasing dakol kan kopya kan Noli, nagin mas matindi man an mensahe kan Fili kontra sa kolonyal na gobyerno.
Naglalaog man kaya ini nin mensahe gikan sa amigo ni Rizal na si Ferdinand Blumentritt dapit sa paglaganap kan diwa kan “filibusterismo” sa nasyon.
An nobela an inialay ni Rizal sa tolong pading martir na bistado komo Gomburza (Mariano Gomez, José Burgos, asin Jacinto Zamora) na binitay kan taong-1872.
Labi sarong siglo makalihis ining mailathala, nagtitinir na makapangyarihang simbolo kan historya asin pakikibaka kan mga Pilipino an El Filibusterismo asin ngunyan, saro na man ining rekord sa ladangan kan panitikan asin sining sa nasyon.
